Tuesday, Sep 25th

Last update02:43:24 PM GMT

Một Cái Nhìn Khái Quát Về Nền Giáo Dục Công Lập Mỹ

Nền giáo dục của Mỹ, trong hoàn cảnh của một liên bang, một quốc gia do nhiều tiểu bang họp lại, rất đa dạng và đầy màu sắc. Từ chữ Hiệp Chủng Quốc Hoa Kỳ, chúng ta có thể liên tưởng đến hiệp chủng quốc giáo dục.

 

Mỗi tiểu bang có một chính sách giáo dục khác nhau, ngay cả một địa phương, đều có những chính sách giáo dục khác biệt. Một giáo viên đi từ học khu này qua học khu khác là qua một diễn trình công việc mới, sách giáo khoa mới, lương bỗng mới, và cả bổn phận mới. Mặc dù tất cả các trường công lập trên tiểu bang đều nhận phần lớn ngân quỹ của tiểu bang, một số chương trình học lại được cấp phát tiền của liên bang, nên mỗi học khu (khu học chánh) đều nằm dưới hai ba tròng trên đầu : Liên bang, tiểu bang, và ngay chính nhân dân trong khu học chánh, được thể hiện qua những Ủy Ban Giáo Dục, được bầu lên qua lá phiếu để trông coi việc học trong học khu. Như một quốc hội thu nhỏ, thành phần Ủy Ban Giáo Dục (Board Members) tuyển chọn một Thanh Tra để thi hành chính sách do Ủy Ban Giáo Dục (Board of Trustees) đề ra. Nền giáo dục công lập hoàn toàn miễn phí, phụ huynh không phải đóng một khoản phí nào, ngay cả việc đóng phụ phí Hội Phụ Huynh Học Sinh cũng là hoàn toàn tự nguyện.

Trẻ em tại Mỹ bắt đầu học khi lên 6 tuổi, lớp mẫu giáo. Dĩ nhiên những trung tâm tư Headstart (vỡ lòng) và preschools cũng có khắp nơi để chuẩn bị cho trẻ vào mẫu giáo, nhưng mẫu giáo là lớp đầu tiên trong hệ thống giáo dục công lập. Từ mẫu giáo, các em sẽ theo hệ tiểu học lớp 1 đến lớp 5, và hệ trung học đệ nhất cấp (lớp 6 đến lớp 8 - middle school  hay lớp 7, 8 -  junior high) và sau đó hệ đệ nhị cấp (lớp 9 - freshman, lớp 10 - sophomore, lớp 11 - junior, và sau cùng là lớp 12 - senior). Mỗi lớp học đều có điện thoại để cho giáo viên sử dụng, các máy vi tính và một hệ thống loa phóng thanh để ban giám hiệu có thể thông báo tin tức cho toàn trường bất cứ lúc nào. Mỗi trường đều có một thư viện riêng để các em vào tham khảo, hay học nhóm, học sau giờ. Ngoài ra còn có một sân vận động đủ lớn để chứa hàng trăm em một lúc. Mặc dù có những sự kêu gọi không cho học sinh lên lớp nếu không đủ điểm, cho đến nay, rất ít học khu thi hành, các em vẫn lên lớp đều đều (social promotion), theo số tuổi, rất hiếm khi thấy một em lớn tuổi mà ngồi lớp nhỏ vì bị ở lại lớp (retained). Các em được ăn sáng, ăn trưa, nếu bố mẹ lợi tức thấp, sẽ được ăn miễn phí hay giảm gía. Thức ăn rất đầy đủ bổ dưỡng, đúng theo qui định của tiểu bang. Mỗi trường đều có nhà ăn và nhà bếp để phục vụ cho các em. Trường trung học còn có school bank để các em còn có thể đến đóng tiền ăn.

Ở bậc tiểu học các em sẽ học với một cô hay thầy giáo (self- contained), nhưng một khi đã vào trung học đệ nhất cấp trở lên, các em sẽ học từng môn (departmental). Các em sẽ đi từ lớp này đến lớp khác để học với thầy cô dạy môn học. Cô thầy có lớp riêng tha hồ trang hoàng theo ý mình và tiếp các em từng tiết một (period) hay hai tiết, nếu là lớp Anh Văn.

Nhà trường luôn luôn tổ chức những dịp để các em sinh hoạt. Các hoạt động sau giờ học như các môn thể thao, văn nghệ, hay học thêm. Nhà trường cũng tổ chức các dịp để các em sinh hoạt xã hội, như nhảy đầm, dạ vũ…tuy nhiên phụ huynh phải cho phép mới được, bắt đầu từ 11 tuổi trở lên.

Trường công lập Mỹ chỉ thu nhận các giáo viên tốt nghiệp, tối thiểu là bằng cử nhân môn học liên hệ, và có chứng chỉ hành nghề (credential - như đại học sư phạm Việt Nam), học trình kéo dài 5 năm rưỡi trước khi được cấp giấy này để đi xin việc. Giáo viên xin việc làm sẽ qua một cuộc phỏng vấn và điều tra lý lịch. Sau hai hay ba năm tùy khu học chánh, giáo viên sẽ được vào ngạch biên chế - permanent, từ đây họ rất khó bị sa thải, ngoại trừ giảm biên chế, vì thiếu học sinh hay phạm lỗi trầm trọng. Các giáo viên đều nằm trong công đoàn giáo viên, và thường công đoàn giáo viên không lúc nào cũng đồng ý với khu học chánh. Cứ hai năm một lần, các giáo viên được duyệt xét khả năng sư phạm bằng hai lần tham quan của hiệu trưởng hay hiệu phó (observations), và kết qủa sẽ được ghi nhận trong tờ trình gởi cho học khu. Tất cả các giáo viên đều phải tham gia việc thị sát (trông coi) con em trước giờ chơi, hay sau giờ học. Họ còn họp hội đồng giáo viên một lần mỗi tuần để được thông báo những tin tức mới nhất về giáo dục, hay những gì liên quan đến trường học. Phần lớn trường nào cũng có một vị giáo viên hướng dẫn (counselor) để trông coi những nhu cầu tinh thần của con em, và một chuyên viên tâm lý để khảo sát con em dựa vào những chương trình đặc biệt.

Mỗi năm, vào tháng năm, các em học sinh sẽ được khảo hạch để xem có tiến bộ và đạt được mức học vấn chờ đợi không. Tùy tiểu bang mỗi kỳ thi được mang tên khác nhau riêng tại bang Cali, kỳ thi này được tổ chức vào cuối tháng 4 đầu tháng 5 cộng với những kỳ thi phụ khác, khảo hạch con em chủ yếu về Toán và Anh Văn. Nhà trường sẽ bị chế tài nếu con em không đạt mục tiêu đã đặt ra.

Trường học Mỹ chỉ dạy các môn học chủ yếu, Toán, Anh Văn (văn chương, văn phạm, luận văn, đọc…), khoa học, sử địa, vật lý, hóa học…(nếu là trung học đệ nhị cấp), việc các em tốt nghiệp ra trường đòi hỏi một khả năng căn bản, tuy nhiên một số các em theo học những lớp cao cấp (AP) để được nhận vào những đại học nỗi tiếng. Các em ở lớp 12 phải lấy kỳ thi SAT hay ACT …và một số kỳ thi phụ khác, như đã trình bày trong một số bài trước. Nhà trường lưu giữ các học bạ (transcript) và hồ sơ cá nhân của các em (cummulative file) trong đó những hoạt động thưởng phạt hay cá nhân đều được ghi nhận, theo các em từ trường này qua trường khác. Điểm các em được ghi nhận A, B, C, D, F.. từ 4 points (A), đến 0 (F), và được qui ra thành GPA (grade point average). Chúng ta vẫn thường nghe em này 3 chấm, em kia 4 chấm là vì lý do này.

Ngoài sách giáo khoa được giao cho em sử dụng (mượn) trong năm, các em còn được ghi học những lớp vi tính, và nếu trường giàu có, vẫn được học những lớp electives – những lớp ngoại vi, như nấu ăn, thêu thùa, sửa chữa máy móc …Nói chung học sinh ở đây có nhiều chọn lựa đi theo ngành nghề từ lúc còn nhỏ. Những em có khả năng học vấn bị giới hạn (learning disabled) được học theo chương trình riêng, có giáo viên đặc biệt chuyên trách. Ngay cả những em được xếp vào loại tâm trí không bình thường cũng được gởi đến những trường đặc biệt để được huấn luyện sau này làm những công việc không cần lý luận nhiều để mưu sinh.

Trên đây là một vài điều khái quát về nền giáo dục tiểu và trung học của Mỹ. Giờ Học Đường hi vọng sau này sẽ có thì giờ nhiều hơn nghiên cứu và mổ xẻ những điều hay và dở của nền giáo dục này.



Oxford University

Harvard University

Cambridge University

Stanford University

Princeton University