Sunday, Sep 23rd

Last update02:43:24 PM GMT

Con Trẻ và Ác Mộng

Nửa đêm, bạn đang ngủ say, bỗng nghe tiếng thét thất thanh từ phòng bên cạnh. Đạp lên những đồ chơi, bạn vào phòng con bé gái ba tuổi của bạn, bạn không tìm thấy em nằm trên giường. Bạn nhìn vào góc phòng, bạn thấy con gái đang nằm trên đất, vẻ mặt cực kỳ sợ hãi. Rõ ràng là con bạn vừa trải qua một cơn mộng dữ.

Cơn mộng dữ, hay là ác mộng, vì sao con trẻ có? Lý do nào? Hay để cho mục đích nào? Một bà mẹ có con ba tuổi đã gặp trường hợp cháu bé thường có những cơn ác mộng như thế, phát biểu, ”Đời sống của con tôi thật đơn giản, tôi tự hỏi là tại sao cháu có ác mộng?”

Là những bậc cha mẹ, chúng ta luôn luôn bảo vệ con trẻ, tránh cho con trẻ nhìn thấy những hình ảnh bạo động, dù là trên TV hay ngoài đời, vậy tại sao khái niệm “ông kẹ” lại vào đầu con trẻ? Ông kẹ đang nằm trong ngăn tủ, dưới gầm giường hay đâu đó trong phòng chực chờ chộp lấy em? Câu trả lời sẽ làm quí vị phụ huynh ngạc nhiên.

“Cái ông bà ‘kẹ’ ấy có thể là chính quí vị phụ huynh”, đó là lời của Bác sĩ Haramandep Singh,  đồng Giám Đốc (co-director) của Trung Tâm Nghiên Cứu Bệnh Về Ngủ (sleep disorders) của Bệnh Viện Nhi Đồng Oakland, California. “Cái ông bà ‘kẹ’ ấy có thể là bất cứ ai trong đời đứa trẻ mà người đó có quyền lực.”

 

Vì Sao Có Ông Kẹ?

Dĩ nhiên không phải tất cả những ông bà ‘kẹ’ đều là phụ huynh trong trí tưởng tượng của con trẻ. Những cơn ác mộng thường là sự phản ánh một cuộc tranh đấu trong tâm trí đứa nhỏ nhằm giải thích và hiểu được thế giới ngoại tại. Chúng có thể là một phản ứng đối với những gì cháu bé đã xem trên TV hay trong sách. Hoặc chúng là một phản ứng nhằm giải tỏa một biến cố trong trí nhớ của em.

Bà mẹ Heather Kunz ở San Francisco nói rằng con gái 4 tuổi của bà có nhiều ác mộng hơn là những thời kỳ khác sau tuần lễ cháu bé chứng kiến hai biến cố, một là tai nạn xe cộ, hai là một cậu bé lăn ra động kinh trong một bữa tiệc sinh nhật. Cả hai lần, bà mẹ Kunz không kềm chế được và ré lên. Hành động của bà, bà nghĩ là đã ảnh hưởng đến tâm trí của đứa bé. Việc la hét của bà Heather Kunz đã tác động đến cháu bé. “Mẹ mình cũng sợ nữa, huống gì mình?”

Hầu hết chúng ta đều có những cơn ác mộng trong đời. Thời gian chúng ta có nhiều nhất là từ 3 đến 6 tuổi. Những lý thuyết để giải thích vì sao có ác mộng thì thật là nhiều. Ngày xưa là do những con quỉ sứ  (trong Anh Ngữ là những con mares, do đó có chữ nightmare) ngồi đè lên ngực người đang ngủ. Ngày nay, các nhà tâm lý đồng ý rằng ác mộng chỉ là một cách để một người giải thích những ý nghĩa của đời sống, đôi khi ở một tư thế rất là “phóng đại”.

Không phải ác mộng nào cũng là tai hại. Bác sĩ Gwynne Church, thuộc Đại Học San Francisco phát biểu, ”Tôi nghĩ rằng càng lúc càng có nhiều người nghĩ rằng những cơn ác mộng này đã giúp họ củng cố được trí nhớ và học hành cũng như việc giúp họ trải qua dễ dàng những cảnh ngộ đầy áp lực trong đời sống hàng ngày.”

 

Cấu Trúc Của Giấc Ngủ

Có tất cả 4 giai đoạn trong chu kỳ ngủ bắt đầu với giai đoạn nhấp nháy mắt rất nhẹ nhàng, mà chúng ta gọi là REM (rapid eye movement) cho đến những giai đoạn sâu hơn, khi mà não bộ của người ngủ đi “nghỉ mát” không tích cực làm việc nữa, và trở lại giai đoạn mắt nhấp nháy nhanh trong khi ngủ.

Ác mộng thường xảy đến trong khi người ngủ mắt nhấp nháy nhanh, và nếu thức giấc lúc này họ sẽ nhớ rõ ràng cơn mộng dữ. Thời kỳ ngủ nhấp nháy mắt nhanh thường rất ngắn, nhưng sẽ dài ra nếu giấc ngủ kéo dài. Đó là lý do giải thích tại sao người ngủ thường có ác mộng vào những giờ sáng sớm.

So với người lớn, trẻ con và hài nhi dành nhiều thì giờ để ngủ trong giai đoạn mắt nhấp nháy nhanh (REM), do đấy có nhiều “cơ hội” để có ác mộng nhiều hơn. Một trẻ sơ sinh thường để 50% ngủ trong giai đoạn mắt nhấp nháy nhanh (REM), nhưng khi lớn lên thời gian này chỉ còn lại 20%-25%.

Ác mộng khác với giấc mơ kinh hoàng vốn thường xảy ra vào 4 giờ đầu tiên của giấc ngủ, thường là trẻ quá mệt. Trong giấc mơ kinh hoàng, con trẻ mắc kẹt giữa giấc ngủ nửa say và nửa tỉnh. Vì bối rối và không hiểu chuyện gì xảy ra, trẻ thường ngồi bật dậy trên giường, ré lên, và trông như bị kinh hoảng. Mặc dù mắt mở lớn, thực tế về mặt kỹ thuật em đang còn say giấc ngủ mê. Thường các em không biết được thực tại chung quanh, không biết mình đang được vỗ về, và cũng chẳng nhận biết sự hiện diện của cha mẹ. Điều cần làm nhất là cha mẹ ngăn ngừa em tự làm hại chính mình. Thời gian quan sát là từ 10 đến 30 phút để biết em thực sự an toàn.

Trong khi quan sát một trẻ bị giấc mơ kinh hoàng ngồi bật dậy nửa đêm có thể làm các bậc phụ huynh bình tĩnh nhất cũng sợ hãi, đứa bé có giấc mơ kinh hoàng thường không ý thức được là em đã trải qua kinh nghiệm này. Tuy vậy, hình tượng của giấc mơ thường theo đuổi đầu óc em tới ngày hôm sau, khiến em sợ đi ngủ trong những đêm kế tiếp.

“Em nhỏ càng sợ đi ngủ, càng dễ có ác mộng.” Đó là lời của Bác sĩ Rafael Pelayo, một thành viên của bệnh viện Đại Học Stanford chuyên về những rối loạn của giấc ngủ. Bác sĩ Pelayo nói rằng trẻ con sợ đi ngủ không phải vì bóng đêm hay ông hay bà “kẹ” nào đó, mà là vì sợ ngủ một mình. Ngủ riêng trong một phòng rieng thường mới xảy ra đây, còn ngày trước cả nhà đều nằm chung trong một phòng lớn, hoặc giả thời xa xưa cùng cả gia đình nằm trong một hang động như thời tiền sử.

“Chúng ta thường dạy con trẻ là chúng an toàn trong đêm tối, nhưng đó không phải là điều tự nhiên.” Bác sĩ Pelayo nói như vậy. “Khi con trẻ nói về điều chúng sợ hãi, thực sự là nói về chuyện chúng bị bỏ một mình, tách ly khỏi những người lớn.”

Thay vì bỏ thêm gối trên giường, Bác sĩ Pelayo khuyên các phụ huynh nên trấn an các em bằng cách vỗ về các em sau khi tỉnh dậy từ một giấc mơ kinh hoàng, xác nhận là các em không bao giờ ở một mình, mặc dầu chúng đang nằm trong phòng riêng của chúng.

Luôn luôn đưa các em di ngủ trong một hoàn cảnh an bình. Tránh xem phim hay sách bạo động hay ma quái trước giờ đi ngủ. Những hình ảnh này có thể theo cháu bé vào giấc ngủ và tạo giấc mơ kinh hoàng hay ác mộng. Cũng không nên giả vờ đi kiếm “ông kẹ” trong xó tối hay kẹt tủ. Làm điều này chỉ khiến các em tin rằng những “ông kẹ” là có thật.

Nhiều phụ huynh đã thành công trong việc đuổi đi những “ông kẹ” này bằng cách “gia tăng“ quyền lực cho các em, cho các em biết rằng không ai có thể hại được các em, vì các em mạnh hơn. Sau một vài lần “huấn luyện” một số phụ huynh cho rằng các em đã bớt đi những ác mộng và có khi hết hẳn.

 

Khi Nào Thì Quan Ngại?

Một điểm cần nhấn mạnh ở đây, là nếu những cơn ác mộng dai dẵng làm ảnh hưởng đến đời sống thức giấc của em, thì đó là một điều quan ngại. Em có thể bị lạm dụng tinh thần hay thân xác, và có thể mang một chứng bệnh về ngủ. Chẳng hạn, như bệnh apnea, một chứng bệnh do ngừng thở trong khi ngủ, khiến em tỉnh giấc qua một ác mộng. Bệnh này thường di truyền trong những thành viên của gia đình

Nói chung, nếu trẻ em gặp khó khăn trong khi tập trung khi tỉnh giấc, tỏ ra lo lắng thái quá, bực dọc hay xung động nhiều, hay nếu em có quá nhiều ác mộng làm rối loạn đời sống gia đình, thì đó là lúc phụ huynh cần đưa em đến chuyên gia để tìm xem nguyên nhân và chữa trị.

Hoàng - Phương Ngọc

Oxford University

Harvard University

Cambridge University

Stanford University

Princeton University