Saturday, Jul 21st

Last update02:43:24 PM GMT

Giới Thiệu Nền Giáo Dục Hoa Kỳ

Nền giáo dục Hoa Kỳ, không như những quốc gia trung ương tập quyền khác, là một nền giáo dục dựa trên hai hệ thống, liên bang gồm 50 tiểu bang, và tiểu bang của từng tiểu bang, nên rất đa dạng và tận quyền. Muốn viết về hệ thống này, chúng ta cần cả ngàn trang giấy. Khi viết và gởi bài này đến quí vị phụ huynh và đọc giả quan tâm, Giờ Học Đường xin dựa vào một số dữ liệu và kinh nghiệm cá nhân của một số anh em giáo chức tòng sự tại đây, viết lại để gởi đến quí vị.

 

 

Một Nền Giáo Dục Đặc Thù

Tính chất dân chủ được thể hiện trong ngành giáo dục tại Hoa Kỳ. Trăm hoa đua nở, nhưng không phải là ai muốn làm gì thì làm. Chính vì những bước ngoặt quan trọng đi vào đại học, phần lớn các trường trung, tiểu học công lập đều cố gắng làm tốt cho trường mình, cho học sinh mình để con em được vào đại học với một tỉ số cao. Các trường tiểu học mong học sinh giỏi để vào trung học đệ nhất cấp (mà ở Việt Nam gọi là trung học cơ sở), và những trường trung học đệ nhất cấp huấn luyện học sinh giỏi để được vào các trường đệ nhị cấp (tức là trung học phổ thông ở nước ta), và sau cùng các trường trung học đều cố gắng dạy dỗ để con em được vào đại học càng nhiều càng tốt.

 

Một Nền Giáo Dục Mang Tính Chất Tư Bản

Mặc dù được cả hai chính phủ liên bang và tiểu bang tài trợ với những chế tài đi kèm theo, các trường học công lập của Mỹ được hình thành trên tính chất dân chủ và tư bản, có nghĩa là cạnh tranh với nhau để học sinh mình giỏi hơn, thể hiện trên kết quả thi cử cuối năm (sau khi đạo luật Không Bỏ Lại Trẻ Nào Sau Lưng - No Child Left Behind – luật được ban hành từ 2001, dưới thời Tổng Thống Cộng Hòa George W. Bush). Điểm kỳ thi cuối năm của các em CST/SAT là kết quả của một năm học đã khiến nhiều trường tập trung dạy các học sinh vào những môn chính để không bị rơi vào những trường không phát triển và mất đi sự yểm trợ tài chánh của liên bang và tiểu bang, cùng nguy cơ bị chế tài như thay đổi ban giám hiệu, cho các học sinh đổi qua trường khác, hoặc cho các công ty tư điều khiển trường, và tệ nhất là đóng cửa trường.

Tính chất cạnh tranh được thể hiện trên và dưới nhiều hình thức. Các trường học gia tăng nỗ lực tuyển và lưu giữ ban giám hiệu bằng cách tăng thưởng lương bỗng cho giáo viên mới tuyển, gởi họ đi học những khóa tu nghiệp, chọn sách giáo khoa thích hợp với chương trình học.

Những nỗ lực cạnh tranh của các trường là một điều mà các học khu quản trị các trường. Tuy nhiên Hoa Kỳ vẫn vấp phải một điều mà các quốc gia nào cũng vấp phải, là kẻ giàu và người nghèo trong đẳng cấp xã hội đã tạo nên một yếu tố đáng kể trong việc giáo dục con em.

 

Một Nền Giáo Dục Miễn Phí

Từ mẫu giáo đến hết trung học đệ nhị cấp (cơ sở), học sinh đi học miễn phí. Học sinh được học miễn phí dù là có quốc tịch hay không, kể cả những em sinh ra từ những cha mẹ đến Mỹ bất hợp pháp (illegal immigrants). Giáo dục là bắt buộc (compulsory) đến trung học đệ nhất cấp, tức là lớp 8. Những học sinh trung học đệ nhị cấp (phổ thông), phải qua một quá trình hợp pháp trong đó việc dự phần của phụ huynh hay người giám hộ nếu muốn rời trường. Giáo dục là bắt buộc, học sinh nào bị bắt gặp rong chơi ngoài đường trong giờ học sẽ được cảnh sát hỏi thăm sức khỏe, “bị” chở đến trường, và phụ huynh được thông báo. Tùy theo địa phương, phụ huynh có thể phải ra tòa nếu con em bỏ học quá nhiều ngay tại trường. Giáo dục không những miễn phí mà cả sách giáo khoa, ăn sáng và ăn trưa tại trường cũng miễn phí nếu lợi tức của phụ huynh thấp ở dưới một mức nhất định hoặc được giảm giá. Phụ huynh không đóng bất cứ một phụ phí nào cho trường ngoại trừ tình nguyện đóng vào quĩ của Hội Phụ Huynh Học Sinh. Theo luật, mọi học sinh đều có đầy đủ sách giáo khoa, nhà trường sẽ bị chế tài rất nặng nề nếu không có đủ sách giáo khoa cho con em.

Lớp học bắt đầu thông thường từ buổi sáng 8:30 và chấm dứt 6 giờ đồng hồ sau đó. Giờ học được phân chia cho 6 tiết. Các trường bắt buộc phải giảng dạy các môn Anh Văn, Toán, Khoa Học, Sử Địa. Một môn Chọn Lựa (elective) và Thể Dục. Môn chọn lựa có thể là âm nhạc, họa, thủ công, kinh tế gia đình….tùy sự dồi dào tiền bạc của học khu. Mỗi giáo viên sẽ được một giờ soạn bài, làm tài liệu, chấm bài…Do vậy, thực tế giáo viên chỉ dạy 5 tiết. Niên học kéo dài 182 ngày, và thứ Bảy, Chúa Nhật các giáo viên đều được nghỉ. Nếu nhà trường cần giáo viên làm thế trước, sau giờ hay thứ Bảy, học khu phải trả lương phụ trội. Nếu một giáo viên nghỉ dạy vì lý do cá nhân, hay gia đình, họ phải thông báo cho học khu để được có người thay thế (đây là những giáo viên có giấy hành nghề (credential) và họ chỉ đóng vai trò dạy thế cho giáo viên chính thức vắng mặt. Một giáo viên có 10 ngày nghỉ trong năm và nếu không sử dụng số ngày nghỉ này thì nó sẽ được đem dùng cho những năm sau. Giáo viên nằm dưới quyền lãnh đạo của ban giám hiệu trường, ban giám hiệu trường ở dưới sự lãnh đạo của thanh tra và các giám đốc trong khu học chánh. Lương bổng của giáo viên tùy tiểu bang, riêng tại California, các giáo viên sẽ được ăn lương theo thâm niên và bằng cấp với mức lương từ 40 ngàn Mỹ Kim đến 100 ngàn Mỹ Kim một năm.

 

Một Nền Giáo Dục Dân Chủ

Mặc dù liên bang đưa ra những điều lệ giáo dục để cả khu học chánh trong tiểu bang noi theo, chính các tiểu bang là cơ quan ấn định chính sách giáo dục. Tiểu bang kiểm soát các khu học chánh và thường xuyên kiểm tra (audit) để biết rằng những tài khoản cấp phát cho các học khu được dùng đúng chỗ. Tài khoản này do thuế khóa mang lại, các học khu đều nhận được tiền từ tiểu bang và liên bang. Tài chánh là một cán cân (leverage) để các bộ giáo dục tiểu bang và liên bang kiểm soát việc thi hành chính sách giáo dục của các khu học chánh. Chính phủ liên bang có một bộ trưởng giáo dục và bộ giáo dục để trông coi việc các tiểu bang theo sát những chính sách giáo dục của tiểu bang, bộ giáo dục tiểu bang – đứng đầu là một bộ trưởng, dưới tên là Thanh Tra Giáo Dục Tiểu Bang, sẽ trông coi việc các tài khoản được phân bổ đúng với chỉ tiêu và chánh sách. Mặc dù có sự chế tài từ trên xuống dưới, nền giáo dục Hoa Kỳ mang rất đậm màu tính cách dân chủ.

1. Khu Học Chánh. Khu học chánh (school district) là tế bào cơ bản trông coi việc giáo dục trong một địa phương nhất định. Tùy sự phân bổ của tiểu bang và huyện (county-lớn hơn là thành phố-city), thì biên giới của các học khu khác nhau. Một học sinh ở bên trái đường A phải theo học ở học khu A, còn học sinh bên phải đường A sẽ vào học học khu B. Một khu học chánh (học khu) sẽ được dân trực tiếp bầu lên, và thường là không ăn lương, chỉ có phụ phí và lo trông coi việc giáo dục trong học khu. Một Chánh Thanh Tra (superintendent) sẽ được bổ nhiệm bởi Hội Đồng Dân Cử Học Khu, sau một diễn trình dài tuyển lựa. Chánh Thanh Tra sẽ ký một hợp đồng với học khu, sau khi hai bên thương thảo. Chánh Thanh Tra chịu trách nhiệm trực tiếp với Ban Quản Trị Dân Cử. Mặc dù có hợp đồng, sự điều hành của Chánh Thanh Tra sẽ là cơ cấu để ông hay bà được ở lại tiếp tục thêm một vài hợp đồng nữa hay phải ra đi nếu làm việc không đúng theo sự mong đợi của Ban Quản Trị. Trong trường hợp này, viên thanh tra sẽ được nghỉ việc và được đền bù một số tài khoản nhất định. Chánh Thanh Tra có quyền bổ nhiệm nội các của mình và bổ nhiệm ban giám hiệu tại các trường và dựa theo ý kiến của ban giám hiệu mà đứng đầu là hiệu trưởng để tuyển chọn giáo viên.

2.Trường Học. Cơ sở giáo dục được xây lên dựa vào thuế khóa của dân địa phương. Địa phương giàu thì cơ sở tốt lành hơn địa phương nghèo. Tuy nhiên mỗi trường đều có những cơ sở căn bản:

-    Những cơ sở vật chất để mở những lớp học. Mỗi lớp học đều có bảng học, ngày nay là những bảng trắng điện tử (promethean board – Giờ Học Đường sẽ có một bài riêng để giới thiệu học cụ tân kỳ tinh xảo này), một số máy vi tính cho giáo viên và học sinh, một bồn nước để giáo viên, học sinh có thể uống nước tinh sạch và rửa tay, một hệ thống điện thoại để có thể gọi đi trong trường – giữa các lớp học và văn phòng và gọi ra ngoài đến các cơ quan chức năng và gia đình con em. Lớp học thường chỉ dưới 31 em, và theo luật, một số lớp nhỏ ở bậc tiểu học, không được quá 25 em hay 21 em. Vào những thời điểm kinh tế phồn vinh, phần lớn các lớp đều có trợ giáo (teacher aide) giúp giáo viên trong việc dạy dỗ con em.

-    Mọi cơ sở trường học đều có một sân vận động lớn để các em từ trung học cơ sở trở lên học môn thể dục và chơi thể thao. Trường học phổ thông có cả hồ bơi và bãi đậu xe hơi cho học sinh. Mỗi trường cũng có một nhà ăn lớn (cafeteria) và cơ sở này cũng dùng để các học sinh tập trung dự những buổi văn nghệ, phát thưởng v.v... Nhà ăn được duy tri tối thiểu do hai lao công (custodians) và một đội ngũ nấu ăn trông lo việc ăn uống cho học sinh. Thực phẩm được đặt mua từ những công ty cung ứng nhất định, đảm bảo chất lượng về thực phẩm cho con em.

3. Giáo Viên:

-  Việc trực tiếp giảng dạy là do các giáo viên, tất cả các giáo viên chính ngạch/biên chế (permanent) đảm trách dưới sự chỉ đạo trực tiếp của ban giám hiệu trường. Tùy khu học chánh, các giáo viên sẽ được kiểm tra từng năm, hay mỗi hai, ba năm (observation) bởi hiệu trưởng hay hiệu phó. Nếu là giáo viên chưa vào biên chế, công việc làm của họ sẽ có thể bị chấm dứt nếu họ không đạt được yêu cầu của học khu. Đối với các giáo viên đã vào biên chế, bản tường trình sau observation (kiểm tra) sẽ có ảnh hưởng đến công việc của họ, như chuyển lớp, chuyển trường, hay chuyên môn dạy. Ban giám hiệu có thể đề nghị giáo viên đi tu nghiệp thêm, nhưng không thể chấm dứt hợp đồng của giáo viên. Quyền lợi của giáo viên được đảm bảo bởi hợp đồng và công đoàn giáo viên. Ngoại trừ phạm pháp có bằng chứng và kết tội, nói chung công việc của giáo viên được đảm bảo. Giáo viên sẽ được hưu bổng, được đảm bảo về y tế, và nhất là không bị sa thải bất chừng nếu đã được vào biên chế.

-  Học khu muốn sa thải một giáo viên đã vào biên chế phải qua một diễn trình khó khăn về pháp lý, nhất là sự can thiệp của công đoàn giáo viên, vốn là cơ chế dân chủ trong ngành giáo dục. Cũng giống như những công chức tiểu bang và liên bang khác, sự đảm bảo về công ăn việc làm của giáo viên là để đảm bảo chất lượng giáo dục vì giáo viên không phải lo lắng về việc mất công ăn việc làm và trong bất cứ trường hợp nào, công đoàn cũng đứng sau lưng để bảo vệ giáo viên đối với những chế tài của ban giám hiệu có thể đặt ra với giáo viên.

-  Trong diễn trình giảng dạy, chính giáo viên là người sẽ chọn lựa sách giáo khoa cho học sinh thông qua một quá trình lựa chọn. Các nhà xuất bản sách, cũng giống như các công ty dược phẩm, thường hằng năm gởi đến các học khu chào hàng những sách giáo khoa mới xuất bản của mình để mời mọc các giáo viên bỏ phiếu chọn lựa. Giáo viên sẽ xem xét và họp hội đồng giáo viên tuyển chọn và đề nghị lên học khu sách giáo khoa nào sẽ đáp ứng học trình. Gần như luôn luôn học khu sẽ thể theo đề nghị của hội đồng tuyển chọn sách của giáo viên và đặt hàng mua những tài liệu giáo khoa này.

4. Ban Giám Hiệu. Ban giám hiệu gồm có hiệu trưởng và các hiệu phó trông coi trường ốc, và chịu trách nhiệm thi hành chính sách giáo dục của khu học chánh. Ban giám hiệu trực tiếp đề cử vai trò và bộ môn giảng dạy cho các giáo viên. Ban giám hiệu cũng trông coi vấn đề an nguy, kỷ luật của học sinh, yểm trợ các giáo viên. Ban giám hiệu nằm dưới sự kiểm soát của Chánh Thanh Tra khu học chánh và nội các của ông hay bà.

Ngược lại với giáo viên, các Hiệu trưởng không có công đoàn, làm theo hợp đồng với khu học chánh và có thể được hay bị gởi qua trường khác theo ý thích của Chánh Thanh Tra. Lương bổng của các vị này cao hơn các giáo viên; công việc của họ, mặc dù không trực tiếp giảng dạy nhưng cũng nặng nhọc và đầy trách nhiệm.

Ban giám hiệu chỉ là bước trung gian giữa giáo viên và học khu. Giáo viên không phải lo lắng là bị chế tài vô cớ. Họ cũng không có trách nhiệm báo nghỉ vì bệnh hay có việc nhà. Giáo viên chỉ cần dùng điện thoại hay vi tính cho Ban Giáo Viên thay thế của học khu và học khu sẽ cử người đến thay thế. Có giáo viên chẳng bao giờ thấy mặt Ban giám hiệu cả tuần lễ, và không nhất thiết phải thân ái với Ban giám hiệu vì bất cứ lý do gì. Đó là dân chủ trong giáo dục.


Oxford University

Harvard University

Cambridge University

Stanford University

Princeton University