Wednesday, Aug 15th

Last update02:43:24 PM GMT

Lễ và Nghĩa Theo Kiểu Mỹ

Thế giới ngày nay đã thay đổi cùng với những tiến bộ khoa-học và y-tế. Đời sống con người trở nên dễ dàng hơn. Những áp lực và bức xúc về đời sống cùng với mức độ gia tăng nhân số, những tiến bộ kỹ thuật, những tin tức khắp nơi và hệ thống giải trí cùng với sự thay đổi trong gia đình đã khiến cho chúng ta cần phải đặt lại vấn đề lễ nghĩa.

 

Dĩ nhiên, ngày hôm nay con người không khác ngày xưa mấy về vấn đề cư xử, kể cả việc ăn nói tục tằn, hành vi gây xáo trộn. Tuy vậy, những áp lực của đời sống mới đã khiến cho chúng ta rất khó giữ được phép lịch sự, vậy thì ngày hôm nay trong phép lịch sự chúng ta cần điều gì?

Thật ra, cách ăn mặc, đối thoại hay những phương tiện giải trí v.v… một khi đã có căn bản rồi thì chúng ta không cần phải quan tâm điều gì nữa. Lịch sử con người là một sự thay đổi trong mối quan hệ hợp tác với nhau, và cách xử thế cũng luôn luôn phải thay đổi về bản chất. Lễ và Nghĩa của người Mỹ ngày hôm nay là để giúp con người sinh hoạt hằng ngày nhẹ nhàng bất chấp những khó khăn mà chúng ta gặp phải, hoặc bất chấp hoàn cảnh nào, dù chính thức hay không chính thức, mà trong đó luôn luôn có những ngạc nhiên nảy sinh. Thực tế không sai nếu chúng ta nói rằng ngày nay chúng ta cần lễ và nghĩa nhiều hơn nữa để cho công việc, sự khó khăn, nỗi ngạc nhiên có thể trôi qua một cách êm ả. Đó là những lễ nghĩa căn bản trong đời sống của người phương Tây, đặc biệt là ở đây là người Mỹ. Lễ nghĩa dựa trên ba điều căn bản: kính trọng lẫn nhau, quan tâm lẫn nhau, và chân thành.

Kính trọng lẫn nhau

Kính trọng người khác có nghĩa là công nhận giá trị nhân bản của người đó, bất chấp là người đó có quá khứ như thế nào, chủng tộc, hay niềm tin tôn giáo nào. Một người có lòng kính trọng người khác sẽ không bao giờ đối xử tệ với một người bán hàng, người hầu bàn, người thư ký, hay một người nào mà họ cho là thấp kém hơn. Sự kính trọng được thể hiện trong đời sống giao tế mỗi ngày từ việc không coi rẻ người khác vì ý kiến hay tư tưởng của họ, cho đến việc mình sẽ không cười khi có những lời nói giỡn có tính cách xúc phạm đến chủng tộc. Chúng ta luôn luôn phải bỏ ra ngoài những thành kiến, và luôn luôn có đầu óc cởi mở. Người biết tự trọng phải biết kính trọng người khác, không bao giờ ăn nói kiêu căng, là một người bình an với chính mình để có thể gợi lên niềm tin nơi người khác. Một người tự trọng là một người luôn luôn hiểu rằng giá trị tinh thần của người khác là quan trọng chứ không phải là vẻ đẹp bên ngoài hay là tài năng cá nhân của người đó.


Quan tâm lẫn nhau


Quan tâm đến người khác và lòng tử tế là hai điều được gộp lại một khi đối xử với tha nhân. Quan tâm đến người khác là một điều quan trọng; hãy nhớ điều này “hãy làm những gì cho người khác, nếu mình muốn người khác làm cho mình”. Quan tâm đến người khác có nghĩa là nghĩ về những gì bạn có thể làm để giúp người ấy cảm thấy dễ chịu. Trong khi đó, lòng tử tế liên quan đến hành động; nếu cả hai đi chung, những đặc tính nầy có thể cho chúng ta giúp được một người bạn hay một người lạ mặt đang cần sự giúp đỡ. Đôi khi chỉ cần nói những lời dễ thương hoặc là có thể nói những lời khen tặng.


Chân thành


Sự chân thành liên quan đến đạo đức hơn là lễ nghĩa, nhưng lễ nghĩa và đạo đức đôi khi bị lẫn lộn. Một người không có lễ nghĩa đâu khác gì một người lường gạt. Sự thành thật bảo đảm rằng chúng ta hành động chân thành và cũng là căn nguyên của sự khôn ngoan --nói và viết như thế nào để không mất lòng người khác. Một người ăn nói khôn ngoan có thể nói những lời rất chân thành về một người khác mà không gây ra sự bối rối hay thương tổn. Nói một cách khác, người khôn khéo đòi hỏi lòng thương cảm và sự chân thành vô vị lợi. Nói rằng, “Tôi thích cái áo kia của chị hơn” là nói một cách chân thành, trong khi đó câu nói “cái áo kia làm cho chị béo hơn” thì cũng đúng thôi, nhưng mà nghe thì đau lắm.


Hai đặc tính cơ bản khác


Khả ái và lòng quý mến là một phần trong việc lễ nghĩa của người Mỹ. Khả ái là khả năng hành xử trong những hoàn cảnh khác nhau với sự tự tin và mềm mỏng; trong khi lòng quý mến cũng có thể biểu lộ qua sự kính trọng, dễ dàng như khi mình giở mũ ra ở nơi thờ phượng. Một người khả ái có thể làm cho mọi người trở nên dễ chịu, và không làm cho ai bối rối. Là một người khả ái, bạn có thể nói: “Không sao, cứ mỗi lần tôi không nhớ tên ai, tôi ngồi suy nghĩ một chút là nhớ ra ngay!” khi có người gặp bạn mà quên tên bạn. Qua sự kính mến hay kính trọng chúng ta biết được kinh nghiệm và sự thành đạt của người khác. Những phép xã giao thông thường như đứng lên khi một người lớn tuổi bước vào phòng, hoặc dành ghế đầu bàn cho ông giám đốc công ty ở một nơi hội họp, hay xưng hô bằng tước vị của người ta không có nghĩa là làm giảm giá trị của mình đi.  Kính trọng người khác qua cái chức vụ của họ không có gì sai cả.


Hành động nói lên thái độ


Những người quan tâm thật sự đến người khác là những người lịch sự. Những người lịch sự là những người biết liên hệ tình cảm đối với những cảm tính của người khác, lắng nghe kỹ lưỡng những gì mà những người khác nói, quan sát những gì xảy ra chung quanh họ, và ghi nhận những gì họ thấy. Một người luôn quan tâm tới người khác có thể nói với một người ở trong hoàn cảnh đau khổ rằng, “Ồ, tôi hiểu tâm trạng của anh/chị”, rồi lập tức nói ra kinh nghiệm riêng của mình và sẳn sàng lắng nghe và chia xẻ nỗi đau khổ của người kia.

Sự quan tâm đối với người khác cho thấy một cá tính nữa của người lịch sự: họ rất mềm mỏng, họ sẳn sàng điều chỉnh bản tính của mình cho thích hợp với nhu cầu và những cảm tính của người khác. Điều này không có nghĩa là những người lịch sự là những người quá dễ dãi hay thiếu những nguyên tắc về đời sống. Lịch sự có nghĩa là thông cảm và hiểu là ở trên đời này không có ai là hoàn hảo cả. Người lịch sự không quan tâm đến hình thức (chẳng hạn như bàn ăn phải xếp như thế nào, hay giới thiệu người khác theo thứ tự) dễ làm cho người khác bối rối, hoặc trách cứ người khác về những sai lầm nhỏ. Người lịch sự không bao giờ dùng khuyết điểm của người khác bào chữa cho  những lời độc địa hay hành động không quang minh chính đại. Tại sao vấn đề lễ nghĩa lại quan trọng? Đơn giản là nhờ ở lễ nghĩa mà con người có thể tồn tại trong thế giới văn minh. Những hệ thống lễ nghĩa này có thể giúp chúng ta đủ mềm mỏng, kính trọng những người mà đức tin và truyền thống khác hẳn với mình. Lễ nghĩa cùng phép lịch sự là những chất keo đã nối kết xã hội lại với nhau - những đức tính này càng quan trọng hơn trong thế giới phức tạp ngày hôm nay.


Oxford University

Harvard University

Cambridge University

Stanford University

Princeton University